Re: Prejardhja e muajve dhe diteve
sipas Aristidh(is) Kolia(s) shpjegimi (shkencor) mbi kete perendi eshte ky:
-----------------Afroditi – Afërdita--------------------------
Shume e dashur perendi e érotas – dashurise dhe bukurise se Greqise klasike, ka nje para-histori pothuajse te panjohur tek shumica, gje qe dha pretekst te konsiderohet perendi e huaj, e sjelle nga Lindja.
Decharme eshte kaq i bindur perprejardhjen lindore te Afroditit, ku ne gjithe kapitullin e mythologjise dedikuar asaj (faqja 201-217 ) , nuk ben gje tjeter vecse mbeshtet kete version. Megjithese qe ne fillim deklaron: “Fantazia e guximshme e Lindjes lidhet hareshem me shpirtin helen ne mythin e lindjes se Afroditit.... „
Decharme pra, shikon nje “Helenizim“ te Afroditit anatolike, ndersa e kunderta, une shikoj – kohe pas kohe – Anatolizim tej e pertej te Afroditit Pellazge. Por le te fillojme nga mythi dhe versionet e kunderta.
Kur Krónos me draprin e mprehte kastraton, eunukon (pret organet gjenitale) te jatin e vet Uranó, organet gjenitale i hedh ne det. Keto organe gjenitale zotash duke u vertitur ne uje formojne shkume. Mberrijne ne Kíthira dhe prej andej perfundojne ne Qipro, ku tashme prej atij pershtjellimi te shkumezuar nje mengjes ne brigjet e Qipros shfaqet kjo perendi me gjithe bukurine magjepse prej zotash dhe me gjithe madheshtine e saj.
Kudo ku shkel kemba e saj e bardhe, e fresket mbijne lule. E vetmja rrobe jane floket e dendura te verdha te saj. Atje e marrin Ores (nimphe) dhe pasi i vendosin nje kurore ne koke dhe nje varese te arte ne qafen e saj te bardhe, e cojne tek perendite e Olimpit te cilet mbeten te mrekulluar nga miresia dhe bukuria e saj (Hesidoti “Theogonia“: rreshti 187-206 dhe hymni VI homerik ).
Sipas Decharme fillimi i relacionit se lindjes se perendeshes, “nuk eshte treguesi I vetem, I dhenies se origjines aziatike te Afroditit” (faqja 202 ).
Tek Iliada – thote Decharme – Afroditi quhet Kúpris (lexo: Qípris) dhe banimi I saj tempulli I Páfo. Ne te njejten epoke – shton Decharme – adhurimi I Afroditit duket i vendosur ne Kíthira, stacion tregtar I fenikasve. Sipas deshmive te Herodotit, tempulli me I vjeter I Afroditit ishte ne Siri (Herodoti: A’ , 105 ).
Nga Kíthira, adhurimi I saj vendoset ne Lakonikí dhe ne pjesen tjeter te Greqise, thote Decharme, dhe arrin ne perfundimin qe ky mendim u vertetua nga shkenca e re qe njohu si te aferm Asiriakís Uránian Afroditin (Mílitta) me Sirianen (Derketó), me Araben Alilát, me Iranianen Anaítida dhe Skitikín Argímpasa .
Tek te gjithe keta popuj keto perendi relative – ku supozohet bashke edhe
Afroditi Helen – e kane prejardhjen nga Astárti Fenikase, dhe sikurse ajo shfaqin fekondimin dhe libidin erotik. Dhe mbyll Decharme me perfundimin: “Afroditin qiellor e sollen ne Greqi, dhe ndaj kesaj asnje kundershtim, tregtia fenikase” (faqja 202 ).
Por le te analizojme me mire mythet helene dhe te themi mendimin e kundert.
Afroditi, eshte vajza e Uranós ne rradhe te pare. Eshte bashkeshortja e perendise se zjarrit Hfaístio (lexo: Iféstio). Tek Iliada bile konsiderohet vajza e Uranó dhe e Ditës.
Ne shumicen e vendeve te Greqise adhurohet ne majat e terreneve te larta. Ne Akrokórintho, ne malin Èrikos, Lárisen Argolike (Lárisa eshte toponim pellazg qe do te thote vend i ngritur, shih arvanitasen Ljártëza = vend ne ngritje), ne Knídho etj.
Freskia e mengjesit eshte nje nga dhuratat e saj. Kishte dashuruar dhe rremben Faéthonta, bir i `Hliou (lexo: Ìliu ) ose sipas te tjereve te Kéfalu (Avgerinós = ylli i mengjezit) dhe te Iús (Avgís = sapo zbardh dita, agim). Te gjitha keto i bene shume arkeologe me emer ta konsiderojne si perfaqesim te agimit te dites, sapo zbardh dita “te imazhit me te bukur te natyres“, sikurse thote dhe Max Müller (Noun. Lecons sur la scince du language, v. II, faqja 96-97 perkthimi frengjisht nga Perrot dhe Harris).
Por le te ecim me tutje, me larg ne kohe per te pare qe kurre dhe ne asnje mundesi Afroditi – bile as tek vitet klasike helene – nuk ekzistoi perendesh e fekondimit sikurse drejtohen te ashtuquajturat tipet e lashta aziatike, “Afroditet” fenikase. Ne Azi femra eshte perfaqesim I fekondimit, ndersa ne Greqi eshte mashkulli! (Nje perceptim qe mbijetoi nepermjet frazes proverbe arvanitase: “Jo ara, po Fara” ).
Ne vitet Mikenase, Afroditi konsiderohet nëna ose motra e Dias, ose vajza e Dias dhe Diónis (shih „Iliada“ : G’ , 374, E’ , 348 dhe 370-1 ), ku sikurse thame do te thote e ndriteshme, me dite (rrenja Di- ).
Simbol I Afroditit eshte ajo qe sot eshte embleme e flamurit te botes islame:
gjysme-hena qe rrethon nje yll. Natyrisht, ndoshta gjysme-hena islame eshte thjesht rastesi me ate te Afroditit, por nuk perjashtohet mundesia qe frymezuesi te ishte nje heleno-adhurues I epokes me te veshtire per helenizmin per shkak te debimit brutal prej kristianizmit dhe veglave shteterore te Bizantit. Mos harrojme qe kur turqit u shfaqen per here te pare ne Azine e Vogel, Bizantinet I quajten “Helenet e rinj” per frymen antikristiane te tyren. Gjithashtu emri “Helen” atehere ishte me teper se nje sharje me se e ulet.
Ekziston nje sërë e tere monedhash dhe unazash qe paraqesin ate simbol te Afroditit qe nga Qipro deri ne Itali. Ne prezantimet mikenase, prezantohet simboli I Afroditit ne skene te cuditeshme te lindjes se perendise nga koka e nenes.
Ne vepren e Krisúlas Kardhará “Lakedemóni“, Athine 1979 dhe ne kapitullin perkushtuar adhurimit te Afroditit ne Lakoni (faqja 219 ), analizohen keto prezantime dhe opinioni i shkrimtares eshte qe Afroditi adhurohej ne epoken mikenase si nëna e Dias dhe bile solli emer te ngjashem perderisa therritej Diwija dhe Diuja. Ne Thesproti dhe vecanerisht ne Dodon adhurohej si Dióni (faqja 220 ).
Kardhará supozon qe adhurimi i Afroditit (Diwija) dhe të Dia (Diwo, Diwei sipas shkrimit B) u soll ne Greqi rreth mijevjecarit te III nga te ardhurit Indoeuropiane ne Ballkan. Ne analizen qe Kardhará ben tek prezantimet eshte shume interesante dhe natyrisht thekson qe “karakteri baze i kesaj perendie, sikurse edhe e Dias, ishte fillimisht qiellor. Me fjale te tjera, kryesisht perendi e drites se paster te dites, sikurse edhe Zeus“ (faqja 220 ). Gjtihashtu thekson qe shfaqja e vecante e yllit qe rrethohet nga dy cepat e gjysme-henes, tek monedhat e Páfu dhe tek te tjerat per nder te Afroditit, vertetojne qe perendesha perfaqesonte yllin e shkelqyeshem te megjesit qe lajmeron ardhjen e dites (faqja 225 ).
Dhe me te vertete, te gjitha te dhenat tregojne qe Afroditi eshte perendi me se e vjeter, dhe krijese e paster pellazge.
Kemi shpjeguar filozofine e besimit te Pellazgeve, paraheleneve. Perendi te fekondimit dhe lulezimit te tokes kishin, dhe adhurimi ndaj saj ishte i shenjte dhe i sterlashte, mund te themi parafillestare, ku fillojne me Dhéa-Mitéra (Dhímitra), Persefóni dhe vazhdojne me Ermí ithifallik (ithyphallic) dhe Kavíria.
Afroditi asnjehere dhe ne asnje mundesi nuk ekzistoi si perendi e fekondimit sikurse jane eteronomet qe kane deshire te relativizojne mythologet.
Fjala e paster, mendimi i paster, kerkimet dhe vemendja konstante e paraardhesve tane te lashte, krijuan perendite, menjefjale elementet qe adhurohen sepse thjesht e meritojne te adhurohen per arsye konkrete qe kupton njeriu mendimtar i shendetshem.
Müller i afrohet realitetit kur thote qe Afroditi e lashte perfaqesonte ardhjen e dites. Kardhará afrohet akoma me teper duke thene qe Afroditi ishte ngritja ne perendi e yllit me te shndritshem. Te yllit, do te shtoja, me te mirepritur dhe shpresedhenes per njerezit e lashte, te yllit te ndritshem qe lajmeron fundin e nates se frikshme, te rrezikshme, te erret, te yllit qe lajmeron ardhjen e dites dhe lindjen e te ndritshmit diell qe shperndan driten, gezimin e tokes, te babait-diell qe jep jete Jetes.
Ja pra pse konsiderohet binjake Afroditi me Dias. Homeri e quan vajze te tij, por germimet tregojne qe dikur konsiderohej bashkeshorte e tij dhe shume me perpara nënë e tij. E natyrshme eshte. Prin Afroditi ne fillim dhe pas pak lind Dielli.
Vertete, mund te imagjinoje njeriu modern qe me elektricitetin ka kthyer naten ne dite, cfare mund te shprehte per njerezit e lashte fundi i nates dhe agimi? Cfare mund te shprehte ajo shenje qe vinte ne dukje se me ne fund mbaroi erresira dhe fillon drita, mbrenda se ciles ka rendesi dhe kuptim jeta e tij aq sa nuk ka ne hapesiren kohore ku erresira mbulon Token?
Por le te shohim ethymologjine e emrit te perendise me qellim qe ta vertetojme edhe prej andej. Te lashtet, duke shpjeguar mythin e lindjes se perendise nga shkuma e dallgeve, prejardhjen e emrit e ethymologojne mjaft gabim duke thene qe do te thote ajo e cila lind prej shkumave. Por edhe akoma me (u) te shkruhej emri i saj do te thoshte ajo qe zhytej ne shkume dhe jo ajo qe del, ajo qe lind!
Kete e mbeshtesin te gjithe arkeologet dhe kerkuesit e sotshem dhe asnje nuk pranon ate version ethymologjik. Decharme, packa se edhe ai e mbeshtet, nuk ndermerr nje version ethymologjik te tijin.
Anatolikologet natyrisht konsiderojne emrin e Afroditit korruptim te Astártit fenikas, perderisa me ate e relativizojne. Por eshte sinqerisht e cuditshme sepse as marrdhenie adhurimi, as glosologjikisht ndermjet Astártit dhe Afroditit evidentohet.
Astárti ishte perafersisht nje Iakvé fenikase, perendi per te gjitha punet. Astárti eshte perendi e tokes ne nje epoke, nënë dhe ushqimi i gjithckaje dhe me vone behet perendi qiellore gjithashtu nënë ose ndoshta fekondues i gjithckaje. Dhe ky ngaterrim me absurditetin naiv dhe konfuzion eshte akoma nje e dhene tjeter treguese qe konfirmon opinionin tim qe prej Pellazgeve moren ose huazuan perendite ose ndoshta idete e besimit popujt lindore, por me perceptimet e tyre metafizike i ngaterruan aq shume ku ne qofte se nuk ke njohuri te perceptimit te paster te besimit pellazg, nuk mund te gjesh „Adrian’s clue“ ne keto besime.
Ketu ekziston nje mashkull baba jetedhenes Dielli dhe nje femer nënë dhe ushqimdhenese Toka. Ky perceptim eshte me se i paster per nje mendje te qete. E shihni pra se si ngaterrohen gjerat ne Lindje dhe si mplekset ideja e gjenitorit te gjithckaje me kete diferencim dhe si katandiset ne llogjike pa krye dhe si keto dy perendi, te dyja keto elemente I mpleks dhe I relativizon.
Karakteristike e fisit qe u lind ne shkembinjte dhe malet e Ballkanit eshte MENDIMI I PASTER, te pakten ne jo gje tjeter.
ps: vini re qe shpjegimi im mbi AFRON DETI (i shkumes) e kapercen mendimin e tij, dhe nuk ka nevoje ta hedhe poshte si nje ide te kundert por vetem si deformin (ose pershtatje) e se njejtes legjende.